1396/12/07

شب عباس زریاب خویی

شب عباس زریاب خویی

شب «عباس زریاب خویی» عنوان صد و پنجاه و چهارمین شب از شبهای مجله بخارا بود که عصر چهارشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۲ با همکاری بنیاد فرهنگی هنری ملت، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و گنجینه پژوهشی ایرج افشار در محل کانون زبان فارسی برگزار شد.

در ابتدای این بزرگداشت دکتر صادق سجادی پیام سید کاظم موسوی بجنوردی، ریاست مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی را برای حاضران قرائت کرد :

به یاد استاد زریاب

به مشتاقان فرهنگ و تمدن اسلام و ایران در مجلس بزرگداشت زندهیاد استاد زریاب سلام و درود میفرستم و از تجدید خاطره مصفای آن دانشی مرد سترگ، بیاندازه احساس خشنودی و خرسندی می‏کنم. استاد زریاب بیگمان یکی از معدود دانشمندان معاصر روزگار ما بود که از حیث جامعیت در انواع و اقسام دانشها، می‏باید یاد او را در کنار بزرگان و سرآمدان تاریخ و فرهنگ میهن ما گرامی داشت. وجود استاد زریاب آمیزه‏ای شکوهمند از هوش شگفت‏ انگیز و حافظۀ سرشار و ذوق سلیم بود و گستره‏ای عظیم از علم و اطلاع عمیق در تاریخ و فلسفه و کلام و ادبیات و کتاب‏شناسی و نسخه‏شناسی. تسلط استاد زریاب بر ادب فارسی و عربی و چند زبان غربی، بی‏تردید بر دامنۀ شگفت‏انگیز علم و آگاهی او می‏افزود. کمتر کسی مانند او میتوانست درباره سیره نبوی ( ص) و تاریخ اسلام و تاریخ ایران، به ویژه دوره مغولان و ایلخانان و نظرات کلامی ابراهیم نظّام و فارسیات ابونواس و شرح خاقانی و شرح مشکلات شعر حافظ شیرازی، یا دقائق فلسفه کانت، آن هم در عالی‏ترین سطح مقاله و کتاب بنویسد، چندان که متخصصان این موضوعات را از عمق دریافت‏ها و نوشتههای خود شگفت‏زده کند. با این همه باید اذعان کرد نوشته‏های موجود زریاب که با کمال تأسف چندان پرشمار نیست، با وجود تنوع، همچنان حاکی از اطلاعات و دانش وسیع او نیست و کسانی که توفیق درک محضر استاد را داشتند، بیگمان نمونه‏های بسیاری از وسعت علم او، در کنار ذکاوت و سرعت انتقال بینظیر وی در خاطر دارند. ترجمه‏های او نیز در باب تاریخ و فلسفه ، از عربی و آلمانی و انگلیسی، نمونه‏ای از تسلط بر آن زبان‏ها و دقت در انتقال مفاهیم به زبان فارسی است. زریاب عاشق و دلبسته ایران و زبان فارسی بود و تحقیق و تفحص در این زمینه‏ها را وظیفۀ محتوم خود و معاصران میدانست. تجربه علم‏آموزی زریاب در دو سنت آموزشی شرقی و غربی، که هر دو به حدّ اعلی رسید، از او عالمی بی‏همال ساخته بود. با همه شگفتی که از دریای ژرف علم استاد زریاب ابراز می‏کنیم و مقام او در ین زمینه بسی برتر از آن است که بتوان در چند سطر به بیان آورد. ملکات و سجایای بینظیر اخلاقی، سوی شگفتانگیزتر شخصیت بیهمتای او بود, زریاب سخت متواضع و فروتن بود، بدان حد که گاه برخی از اطرافیانش فاصله علمی خود را با او فراموش میکردند. او در همه احوال جانب انصاف و تقوای علمی را فرو نمینهاد و نیک نفسی و خوش خلقی و طنز و طیبت سیره معمول او بود ـ حتی در زمانهایی که گاه از ستم‏ها به خود بستوه میآمد، ناامید و مأیوس نمی‏شد و همه اینها نشان داد که درخت تناور و پر شکوه علم و اخلاق او تا چه اندازه پربار است.

مایه سرافرازی است که استاد زریاب از هنگام بنیاد دایرهالمعارف به این مرکز پیوست و تألیف شماری از مهم‏ترین مقالات را بر عهده گرفت و در جلسات شورای علمی و در هر مجلسی که حضور داشت، با وجود تواضعی که در وجود او موج می‏زد، در مرکز توجه بود و چون سخنی از مجهولی به میان میآمد، نگاهها بیاختیار به او دوخته می‏شد و همگان منتظر بودند تا زریاب از گنجینۀ حافظه حیرت‏انگیز خود کدام بیت از فرزدق و ابونواس و طغرایی و فردوسی و حافظ و سعدی و خاقانی و یغما را به عنوان شاهدی بر لغتی خواهد خواند، یا جمله‏ای دشوار از شفای بوعلی و اسفار صدرای شیرازی را شرح خواهد کرد، یا توضیح خواهد داد که در تاریخ طبری و ابن اثیر و ابن اسفندیار نام و نسبت کدامیک از خاندانهای کهن ایران به اشتباه ضبط شده است، یا تلفظ درست واژه‏ای ترکی و مغولی در جهانگشای جوینی چیست؟ یا منظور از نسبت زندقه به یک نفر از دشمنان رسول خدا(ص) در آغاز بعثت ، مانویت بوده است و صدها و هزاران مسئله دیگر که حل آنها به فکر و نظر مردی ممکن می‏شد که به حق به او لقب «دایرهالمعارف» داده بودند.

بار دیگر خاطره استاد زریاب را گرامی میدارم و به خانواده بزرگوار او ادای احترام میکنم و امیدوارم که تجدید خاطره استاد تأکید دوباره‏ای بر گردآوری و نشر آثار او باشد.

جهت مشاهده ادامه این یادداشت اینجا را کلیک کنید.